İncoterms - Uluslararası Teslim

Uluslararası ticarette mal alım satımı yapılırken, taraflar arasında en çok anlaşmazlık yaşanan konuların başında teslimat süreci gelir. Malların nerede teslim edilmiş sayılacağı, hangi aşamada riskin alıcıya geçtiği, taşıma ve sigorta giderlerinin kim tarafından karşılanacağı gibi konular net olarak belirlenmediğinde ciddi hukuki ve ticari sorunlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle Incoterms, satıcı ve alıcı arasındaki yükümlülükleri açık ve standart bir çerçeveye oturtmak amacıyla geliştirilmiştir.

Aşağıda yer alan teslim şekilleri, tarafların sorumluluklarının hangi noktada başlayıp hangi noktada sona erdiğini ayrıntılı biçimde açıklamaktadır. Bu kurallar, sözleşme dilini ortaklaştırarak yanlış anlamaları azaltır ve operasyon planlamasını kolaylaştırır. Ayrıca teslim şeklinin doğru seçilmesi, fiyatlandırma ve teklif sürecinde masraf kalemlerinin daha şeffaf yönetilmesini sağlar.

EXW (Ex Works) / Ticari İşletmede Teslim

Bu teslim şeklinde satıcının sorumluluğu en düşük düzeydedir. Satıcı, malları yalnızca kendi işyerinde veya belirlenen başka bir noktada alıcının tasarrufuna hazır hale getirir. Yükleme işlemi dâhil olmak üzere iç taşıma, ihracat gümrük işlemleri, ana taşıma, sigorta, ithalat gümrüğü ve vergiler tamamen alıcıya aittir. Mallar satıcının işletmesinde teslim alındığı andan itibaren oluşabilecek her türlü risk ve masraf alıcı tarafından üstlenilir. Bu nedenle alıcının, satıcının ülkesindeki gümrük ve taşıma süreçlerini yönetebilecek bir organizasyona sahip olması önemlidir. Uygulamada yükleme sorumluluğu konusunda farklı yorumlar oluşabildiği için sözleşmede “yükleme dahil/hariç” ifadesinin net yazılması faydalıdır.

FCA (Free Carrier) / Belirlenen Yerde Taşıyıcıya Teslim

FCA teslim şeklinde satıcı, malları ihracat gümrük işlemlerini tamamladıktan sonra, sözleşmede belirtilen yerde alıcının belirlediği ilk taşıyıcıya teslim eder. Teslim, malların taşıyıcının gözetimine geçtiği anda gerçekleşmiş sayılır. Bu aşamadan sonra taşıma sırasında meydana gelebilecek hasar, kayıp ve gecikmelerden alıcı sorumludur. Navlun bedeli ve sigorta giderleri de alıcı tarafından karşılanır. FCA’nın en önemli avantajı, kara/hava/deniz/demiryolu gibi farklı taşıma türlerine uygun olmasıdır. Teslim yerinin depo mu yoksa terminal mi olduğunun açıkça belirtilmesi, masraf ve risk sınırlarını daha da netleştirir.

FOB (Free On Board) / Gemi Bordasında Teslim

Yalnızca denizyolu taşımacılığında kullanılan bu teslim şeklinde satıcı, malları belirlenen yükleme limanında alıcı tarafından ayarlanan gemiye yüklemekle yükümlüdür. Mallar geminin küpeştesini geçtiği anda teslim edilmiş sayılır. Bu noktadan sonra oluşabilecek her türlü risk, navlun bedeli ve sigorta masrafları alıcıya aittir.

İhracat gümrük işlemleri satıcı tarafından gerçekleştirilir. FOB, geleneksel denizyolu taşımalarında sık kullanılsa da konteyner taşımalarında uygulama detayları önem kazanır. Bu nedenle yüklemenin hangi terminal operasyonuyla yapıldığı ve risk geçiş anının belgelerle uyumlu olması kontrol edilmelidir.

FAS (Free Alongside Ship) / Gemi Doğrultusunda Teslim

Bu teslim şeklinde satıcı, malları belirlenen limanda geminin yanına kadar getirir. Mallar gemi doğrultusunda teslim edildiği anda satıcının sorumluluğu sona erer. Malların gemiye yüklenmesi, navlun bedeli, sigorta ve bu aşamadan sonra ortaya çıkabilecek tüm riskler alıcıya aittir. FAS yalnızca denizyolu taşımacılığında kullanılır. Özellikle dökme yük veya limanda alıcı tarafından organize edilen yüklemelerde FAS daha pratik bir çözüm sunabilir. Liman masrafları ve terminal uygulamaları ülkeden ülkeye değişebildiği için teslim noktasının tam olarak tarif edilmesi önemlidir.

CFR (Cost and Freight) / Mal Bedeli ve Taşıma Bedeli Ödenen

CFR teslim şeklinde satıcı, malları yükleme limanına kadar getirir, ihracat gümrük işlemlerini tamamlar ve navlun bedelini ödeyerek gemiye yükler. Mallar gemiye yüklendiği anda risk alıcıya geçer. Taşıma bedeli satıcı tarafından ödenmiş olsa da sigorta yaptırma yükümlülüğü alıcıya aittir. Bu teslim şekli sadece denizyolu taşımacılığı için geçerlidir. Yani satıcı navlunu karşılasa bile taşıma sırasında oluşabilecek hasar riskinin alıcıya ait olması, sigorta planlamasını kritik hale getirir. Alıcı tarafın, varış limanına kadar geçecek süreyi ve olası hasar senaryolarını dikkate alarak sigortayı yeterli teminatla düzenlemesi gerekir.

CIF (Cost, Insurance and Freight) / Mal Bedeli, Sigorta ve Navlun Ödenen

CIF’te satıcı, CFR’ye ek olarak mallar için sigorta yaptırmakla da yükümlüdür. Navlun bedeli ve asgari teminatlı sigorta primi satıcı tarafından ödenir. Mallar gemiye yüklendiği anda risk alıcıya geçer; ancak sigorta, alıcı lehine düzenlenmiş olur. Bu teslim şekli uluslararası denizyolu ticaretinde en sık kullanılan yöntemlerden biridir. Burada sigortanın genellikle asgari teminatla yapılması nedeniyle, alıcı ürünün niteliğine göre daha geniş kapsamlı teminat ihtiyacını değerlendirmelidir. Poliçenin lehtarının kim olduğu ve hasar halinde başvuru süreci sözleşmede uyumlu olmalıdır.

CPT (Carriage Paid To) / Taşıma Ücreti Ödenen Teslim

CPT, kara, hava, deniz ve demiryolu gibi çok modlu taşımacılıkta kullanılan bir teslim şeklidir. Satıcı, malların belirlenen varış noktasına kadar olan taşıma ücretini öder. Ancak mallar ilk taşıyıcıya teslim edildiği anda risk alıcıya geçer. Taşıma sürecinde oluşabilecek zarar ve gecikmeler alıcının sorumluluğundadır. Bu nedenle riskin çok erken alıcıya geçtiği unutulmamalı, özellikle aktarmalı taşımada sigorta ve ambalaj kalitesi önemsenmelidir. Varış noktasının net tanımlanması, taşıma bedeline hangi hatların dahil olduğunun anlaşılmasını kolaylaştırır.

DDP, alıcı açısından operasyonu kolaylaştırır; ancak satıcının ithalatçı ülkedeki vergi ve mevzuata hâkim olması gerekir. Satıcının o ülkede temsilci/ithalat altyapısı yoksa süreç uzayabilir ve beklenmedik maliyetler doğabilir.

DAP (Delivered At Place) / Belirtilen Noktada Teslim

DAP’te satıcı, malları belirlenen varış noktasına kadar getirir ve boşaltılmaya hazır şekilde alıcıya sunar. Taşıma sürecindeki tüm masraflar ve riskler satıcıya aittir. Malların boşaltılması ve ithalat işlemleri alıcı tarafından gerçekleştirilir. Bu teslim şekli, satıcının “kapıya kadar” lojistiği yönetip ithalat vergilerini alıcıya bıraktığı bir denge sunar. Boşaltma ekipmanı ve terminal uygulamaları alıcı tarafında planlanmadığında gecikme masrafları ortaya çıkabileceği için operasyon detayları önceden konuşulmalıdır.

DAT (Delivered At Terminal) / Terminalde Teslim

DAT teslim şeklinde satıcı, malları varış yerindeki terminalde boşaltılmış halde alıcıya teslim eder. Terminale kadar olan taşıma masrafları ve bu süreçte oluşabilecek riskler satıcıya aittir. Mallar terminalde boşaltıldığı anda teslim tamamlanmış olur. Bu teslim şekli, özellikle konteyner ve terminal operasyonlarında teslim anını daha net tanımladığı için tercih edilebilir. Terminalde oluşabilecek depolama/ardiyeye ilişkin süre ve masraflar da taraflar arasında önceden netleştirilmelidir.

Incoterms teslim şekilleri, uluslararası ticarette tarafların sorumluluklarını netleştirerek ticari ilişkilerin güvenli ve düzenli şekilde yürütülmesini sağlar. Doğru teslim şeklinin seçilmesi, maliyet kontrolü, risk yönetimi ve hukuki uyuşmazlıkların önlenmesi açısından büyük önem taşır. Bu nedenle alıcı ve satıcıların, ticari sözleşme yaparken teslim şekillerini dikkatle değerlendirmesi ve açık şekilde belirtmesi gerekmektedir. Teslim yerinin mümkün olduğunca açık yazılması (liman/terminal adı gibi) ve sigorta kapsamının taraflarca anlaşılır biçimde kurgulanması, sonradan çıkabilecek uyuşmazlık riskini belirgin şekilde azaltır. Ayrıca seçilen Incoterms kuralının taşıma türüne uygun olması, operasyonun sorunsuz ilerlemesinde kritik rol oynar.